miniatuur|Het aantal bevestigde besmettingen in delen van de wereld en het totaal in de wereld (rood). N.B. het gaat hier over het aantal positief bevestigde gevallen, dit is een onderschatting van het aantal werkelijke besmettingen. miniatuur|Gevallen per land geplot op een logaritmische schaal. (Status 4 april 2020.) Hoe steiler de curve is, des te korter is de verdubbelingstijd van het aantal gevallen in het land. N.B. het gaat hier over het aantal positief bevestigde gevallen, niet over het aantal werkelijke besmettingen, dus de grafiek kan een vertekend beeld geven. miniatuur|Het Pedro Dell'Antonia veldhospitaal, in Santo André (São Paulo).
De coronapandemie, ook wel COVID-19-pandemie of coronacrisis genoemd, is de wereldwijde verspreiding van de ziekte COVID-19 en de ingrijpende gevolgen voor de samenleving. De veroorzaker is SARS-CoV-2, een voor de mens nieuw coronavirus. Dit virus werd voor het eerst geïdentificeerd in de Chinese stad Wuhan in december 2019. Ondanks pogingen om de uitbraak daar in te dammen, verspreidde het virus zich over andere delen van Azië en al snel over de rest van de wereld. In maart 2020 werd de uitbraak erkend als een pandemie door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De WHO verklaarde op 5 mei 2023 COVID-19 niet langer als mondiale noodsituatie te beschouwen.Internationale noodsituatie voorbij. Gearchiveerd op 17 mei 2023.
Het virus vormde een bedreiging voor de gezondheid van vooral ouderen en kwetsbare individuen. Wereldwijd werden strenge maatregelen genomen om de verspreiding tegen te gaan en de gezondheidszorg te ontlasten. Het internationale verkeer werd stilgelegd, openbare ruimtes werden gesloten en in dichtbevolkte steden werden lockdowns afgekondigd. Het dragen van mondkapjes, testen, bron- en contactonderzoek waren algemene preventieve manieren om de pandemie in toom te houden. Tegen het eind van 2020 werden de eerste vaccins tegen COVID-19 ingezet.
Het maatschappelijke leven in een aanzienlijk deel van de wereld kwam grotendeels tot stilstand, waardoor zich een economische recessie aandiende. Door ontwrichting van de productieketens ontstond in diverse landen een schaarste van onder meer voedsel en zorghulpmiddelen. Thuiswerken werd een gangbaar gegeven. De crisis bracht kwesties als misinformatie, sociale ongelijkheid, discriminatie, en het evenwicht tussen individuele en groepsrechten aan het licht. Doordat burgerlijke vrijheden werden ingeperkt, nam sociale onrust toe en intensiveerden politieke spanningen.
Achtergrond Coronavirussen verspreiden zich onder vogels en zoogdieren. Tot 2019 waren er zes coronavirussen bekend die mensen infecteren. Vier daarvan veroorzaken een milde luchtweginfectie, zoals een simpele verkoudheid. Twee andere kunnen gevaarlijker zijn. In 2002 vond in China een uitbraak van Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) plaats, die leidde tot circa 800 dodelijke slachtoffers. In 2012 leidde in Saoedi-Arabië een uitbraak van Middle East respiratory syndrome (MERS) tot 850 doden in 27 landen.
Epidemiologie Eerste besmettingscluster Op 27 december 2019 meldde het Hubei Provincial Hospital of Integrated Chinese and Western Medicine (HPHICWM) de eerste verdachte besmettingen aan de volksgezondheidsinstantie CCDC – het Chinese RIVM – van het Wuhan district Jianghan. Deze verdachte besmettingen betroffen een moeder, vader en zoon en samen vormden zij de eerste cluster. Na overleg en informatie over zelfde gevallen in andere ziekenhuizen meldde de vice-directeur van het betreffende ziekenhuis de besmettingen aan de CCDC's van Hubei en Wuhan op 29 december. Het Wuhan Central Hospital kreeg tussen 13 en 15 december zijn eerste besmettingsgeval en op 27 december werd Ai Fen, directeur spoedeisende hulp, bevestigd dat het een SARSr-CoV virus betrof. De toen nog naamloze "longontsteking van onbekende oorsprong" in Wuhan werd al snel in verband gebracht met een 'versmarkt' waar allerlei levende dieren werden verhandeld. Deze markt bestond uit zo'n duizend stallen waar onder meer vleermuizen, wasberen, marmotten, schubdieren, slangen, hertachtigen en de organen van konijnen en andere wilde dieren werden verkocht. Daardoor lijkt het erop dat dit virus afkomstig is van dergelijke dieren en werd gevreesd voor eenzelfde situatie als met de eerdere SARS-uitbraak, waarop de markt op 1 januari werd gesloten. Een dag eerder, op 31 december, werd de WHO door de Chinese autoriteiten ingelicht.
'Patient number zero' / ‘coronapatiënt nul’ Een eerste onderzoek van Prof. Chaolin Huang et.al. Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China van 15 januari 2020 werd gesteld dat van alle personen die op dat moment opgenomen waren in het Jin Yin-tan ziekenhuis - waar alle patiënten naartoe werden gebracht, de eerste persoon die positief testte op 1 december aan het virus zou zijn blootgesteld. De Hongkongse krant South China Morning Post zou een rapport hebben ingezien waarin melding wordt gemaakt van een eerste geval van 17 november. De krant noch de officiële instelling hebben dit rapport naar buiten gebracht. Een onderzoek van het WHO in China naar de oorsprong van SARS-CoV-2, waar o.a. ook Prof. Dr. Marion Koopmans bij betrokken was, vond in het National Notifiable Disease Reporting System van China een patiënt die het virus opliep op 8 december. Het rapport maakt ook melding van een analyse van 76.253 verdachte gevallen in de periode van oktober tot november. Hier kwamen geen eerdere gevallen uit voort. Uit een onderzoek dat in oktober 2021 werd gepubliceerd bleek dat WeChat-gebruikers de term "Feidian" (longontsteking) begonnen te gebruiken rond de 16e december. Andere termen zoals "SARS" begonnen pas echt trending te worden rondom de 30ste toen ook de artsen hun bevindingen begonnen rond te sturen. Maar de term had ook een kleine piek rondom 1 december, dezelfde dag als die in het eerste onderzoek van Huang.
Hypotheses en complottheorieën In 2020 circuleerden allerlei andere hypotheses over de mogelijke oorsprong van de pandemie. CNN meldde het bestaan van een vertrouwelijk rapport van de Chinese gezondheidsautoriteiten waarin melding gemaakt zou worden van een ongewoon sterke griepgolf in de provincie Hubei in de laatste maanden van 2019, maar CNN maakte het rapport niet openbaar.Zoektocht naar eerste mens met Covid-19 is complexe puzzel voor wetenschappers. NRC, 1 januari 2021 Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken twitterde op 12 maart dat het misschien wel het Amerikaanse leger was dat het virus naar Wuhan had gebracht, tijdens een bezoek in oktober 2019 van militaire atleten aan Wuhan voor de World Military Games. De hypothese werd later herhaald door Global Times.
Kiembron De kiembron van het SARS-CoV-2 is nog niet vastgesteld. Op 22 januari 2020 publiceerden wetenschappers van Universiteit van Peking, Guangxi Traditional Chinese Medical University, Universiteit van Ningbo en Wuhan Biology Engineering College een artikel waarin zij vermoedden dat het virus een natuurlijke recombinant is. Het zou veel gelijkenis vertonen met een vleermuizencoronavirus en ‘een coronavirus van onbekende oorsprong’. Zij zien een slangensoort als waarschijnlijkste besmettingsbron van SARS-CoV-2.Wuhan coronavirus may have been transmitted to people from snakes NewScientist (22 januari 2020) Eerste wetenschappelijke reacties op dat artikel uitten twijfels over het bestaan van een virus dat zowel zoogdieren als koudbloedige dieren als gastheer heeft.Why snakes probably aren't spreading the new China virus Nature (23 januari 2020)
Een bijgewerkte preprint van het artikel dat op 23 januari 2020 verscheen, legt de waarschijnlijke oorsprong van SARS-CoV-2 bij vleermuizen. Het genoom komt voor 96,2% overeen met dat van een vleermuizencoronavirus genaamd RaTG13.Discovery of a novel coronavirus associated with the recent pneumonia outbreak in humans and its potential bat origin BioRxiv (23 januari 2020) De kans dat SARS-CoV-2 op natuurlijke wijze geëvolueerd is uit RaTG13 is echter extreem klein, aangezien hier normaal gesproken zo'n 50 jaar, maar ten minste 20 jaar aan natuurlijke selectie overheen gaat.Shi Zhengli Q&A: Reply to Science Magazine
In maart 2021 publiceerde de WHO een rapport waarin ze vier mogelijke besmettingsbronnen adresseert:WHO-convened global study of origins of SARS-CoV-2: China Part
Directe zoönotische transmissie op de mens. Indirecte zoönotische transmissie via een tussendier. Indirecte zoönotische transmissie via geïnfecteerd voedsel. Niet-zoönotische transmissie door een laboratoriumincident.
Een sluitend bewijs was niet mogelijk, mede doordat niet alle data door de Chinese overheid is vrijgegeven en grote politieke belangen meespelen.
In juli 2023 heeft de Amerikaanse regering haar financiering van het Wuhan Institute of Virology gestopt, nadat dat al langere tijd onder de loep was genomen als de mogelijke oorsprong van COVID-19. Bij een beoordeling die in september begon, bleek het lab niet te voldoen aan de federale voorschriften.US government suspends funding so that Wuhan lab ‘does not receive another dollar’ over stonewalling COVID probeBiden Administration Moves to Ban Funding for Wuhan Lab De inlichtingendiensten zijn dan nog steeds verdeeld over wat zij denken dat de pandemie heeft veroorzaakt. Vier instanties gaan uit van zoönotische overdracht, terwijl de FBI en het ministerie van Energie, dat toezicht houdt op de Amerikaanse biodefensielaboratoria, stellen dat een laboratoriumlek bij het Wuhan Institute of Virology tot Covid-19 heeft geleid. De CIA is niet bereid om definitief te verklaren hoe zij denken dat de pandemie is begonnen. Er is veel bewijsmateriaal dat het Wuhan Instituut voor Virologie in verband brengt met de uitbraak: de aard van het onderzoek, de vroegtijdig in het ziekenhuis opgenomen wetenschappers, de uitgaven aan beveiligings- en veiligheidsapparatuur en de tijdelijke sluiting van het Wuhan-laboratorium, samen met het tot zwijgen brengen en verdwijnen van klokkenluiders.What really happened in Wuhan: new lab leak evidence over the origin of Covid-19
Geografische verspreiding Het virus is in december 2019 voor het eerst ontdekt in Wuhan in Zuid-Centraal-China. Het verspreidde zich in de eerste helft van januari 2020 vanuit de provincie Hubei, waarvan Wuhan de hoofdstad is, naar andere delen van China. Eind januari liep het aantal besmettingen in China op tot boven de tienduizend. Het overgrote deel daarvan was in Hubei. In alle andere provincies was het virus intussen aangetroffen.
Vanaf half januari 2020 dook het virus in naburige landen en gebieden op en in landen waarmee China veel internationaal verkeer heeft. Aanvankelijk waren er buiten China alleen patiënten die zelf recent in China waren als toerist, zakenreiziger of voor familiebezoek. Later traden infecties buiten China op.
Per 13 februari waren bij de WHO 170 besmettingen buiten China bekend. 89% daarvan leidde niet tot verdere besmettingen. De overige 19 leidden tot vier grotere clusters met negen of meer besmettingen. https://web.archive.org/web/20200326103142/https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200213-sitrep-24-covid-19.pdf?sfvrsn=9a7406a4_4
Chronologie van de verspreiding De eerste landen en gebieden buiten China waar het virus vanaf half januari 2020 opdook, waren Thailand (13 januari); Japan (15 januari); Zuid-Korea (20 januari); Taiwan en de Verenigde Staten (21 januari); Hongkong en Macau (22 januari); Singapore (23 januari); Frankrijk, Nepal en Vietnam (24 januari); Maleisië en Australië (25 januari); Canada (26 januari); Cambodja (27 januari); Duitsland (28 januari); Finland, de Verenigde Arabische Emiraten en Sri Lanka (29 januari); Italië, India en de Filipijnen (30 januari); Verenigd Koninkrijk, Spanje, Rusland en Zweden (31 januari).